Paul Verhoeven wilde de ondergang van de Batavia verfilmen, maar Hollywood haakte af
Deel 94 gaat over de Batavia-film die nooit van wal stak.
Ergens tussen Lelystad en Hollywood vaart een schip dat nooit heeft bestaan. Althans, niet in de film. Regisseur Paul Verhoeven koesterde jarenlang het plan om de rampzalige reis van de Batavia te verfilmen. In 1629 liep het VOC-schip tijdens zijn eerste reis voor de westkust van Australië op de klippen. De schipbreuk was nog maar het begin: onder de overlevenden volgde een bloedige machtsstrijd, waarbij zelfs vrouwen en kinderen niet werden ontzien.
Het idee voor de film was er al begin jaren tachtig. Het Vrije Volk meldde op 11 januari 1984 dat Verhoeven en scenarist Gerard Soeteman van een Amerikaanse maatschappij opdracht hadden gekregen de eerste en laatste reis van de Batavia te verfilmen. In Lelystad zouden daarvoor twee zeventiende-eeuwse schepen op ware grootte worden nagebouwd. De nagebouwde Batavia zou zelfs een belangrijke rol in de film krijgen.
Verhoeven bezoekt Bataviawerf
Het schip kwam er. Scheepsbouwmeester Willem Vos begon in 1985 aan zijn vermaarde reconstructie. Toen Verhoeven in 1993 de bijna voltooide Batavia bezocht, was hij diep onder de indruk. ’Hier zijn geen woorden voor, dit overweldigt je. Nergens op de wereld heb ik zoiets gezien. Daarbij vergeleken is de Bounty en roeibootje’, zegt de regisseur in De Telegraaf van 29 juni 1993. Een speelfilm leek hem toen eindelijk haalbaar; hij rekende op een budget van zo’n 150 miljoen gulden.
Roman geeft film literaire basis
Inmiddels was er ook een nieuwe literaire basis: in 2001 verscheen Mike Dash’ roman Batavia’s Graveyard (in 2002 in het Nederlands vertaald als De ondergang van de Batavia), een uitvoerige reconstructie van de schipbreuk en de terreur die daarop volgde. Het boek gaf het oude filmplan nieuwe internationale allure. Maar Hollywoodgeld bleef uit. De reconstructie van het schip kwam er wel. Verhoevens Batavia bleef voorgoed voor anker liggen in een film die nooit werd gemaakt.
Lezen over de ondergang van de Batavia
De ondergang van de Batavia blijft tot de verbeelding spreken. Niet alleen historici, maar ook stripmakers en auteurs lieten zich inspireren door het waargebeurde drama van schipbreuk, muiterij en massamoord. Naast het veelgeprezen De ondergang van de Batavia van Mike Dash, zijn er nog enkele bekende publicaties.
Gilles de Geus: De Batavia (1990)
De Batavia vormt het vijfde deel in de populaire stripreeks Gilles de Geus van Hanco Kolk en Peter de Wit. In deze humoristische historische avonturenserie duiken elementen uit de Nederlandse maritieme geschiedenis op. Het album gebruikt de naam en faam van de Batavia als decor voor een fictief avontuur en laat zien hoe de VOC-geschiedenis ook in de populaire cultuur bleef voortleven.
Simon Leys: De schipbreuk van de Batavia (2006)
De Belgische schrijver en sinoloog Simon Leys beschreef in dit beknopte boek de gebeurtenissen rond de schipbreuk van 1629. Leys was gefascineerd door de vraag hoe een groep overlevenden onder leiding van Jeronimus Cornelisz binnen korte tijd kon vervallen tot terreur en massamoord. Zijn essayistische benadering plaatst de gebeurtenissen in een bredere beschouwing over macht, geweld en menselijk gedrag.
Peter FitzSimons: Batavia (2012)
De Australische journalist en bestsellerauteur Peter FitzSimons maakte van het verhaal een meeslepende historische reconstructie. In het ruim 400 pagina’s tellende boek beschrijft hij niet alleen de schipbreuk en het bloedige bewind van Cornelisz, maar ook de heldhaftige rol van soldaat Wiebbe Hayes en zijn medestanders. FitzSimons schreef het verhaal nadrukkelijk voor een breed publiek, als een avontuurlijke non-fictiethriller gebaseerd op historische bronnen.
Samen met Mike Dash’ standaardwerk laten deze publicaties zien hoe de ondergang van de Batavia bijna vier eeuwen later nog altijd schrijvers, historici en kunstenaars inspireert.
