Lelystad: de droomstad op papier die in het echt vastliep

Schouw-Oost in 1986. Deze wijk is in de jaren negentig van de vorige eeuw gesloopt. Nu ligt hier de wijk Hanzepark. Foto: Wikimedia Commons

Deel 73 gaat over de veel te grote jas die de stadsplanners Lelystad gaven.

Een perfecte nieuwe stad

De geschiedenis van Lelystad laat zien wat er kan gebeuren als een stad vooral op papier bestaat en niet in het echte leven. In de jaren zestig wilden planners een perfecte nieuwe stad bouwen: ruim, groen, modern en volledig uitgedacht. Architect Cor van Eesteren ontwierp een stad zonder de rommel en beperkingen van oude steden. Alles werd gepland: rustige wegen, aparte routes voor fietsers, kleine parken dichtbij elke woning en buslijnen die soepel door de stad zouden ‘zoeven’. Het klonk ideaal.

Ontworpen voor honderdduizend inwoners

Maar juist dat ideale plan werd een probleem. Lelystad werd ontworpen voor honderdduizend inwoners, terwijl er nog bijna niemand woonde. Er kwamen dure viaducten, brede wegen en wijken die ver uit elkaar lagen. Toen de groei in de jaren tachtig stilviel, bleek de stad veel te groot voor het aantal bewoners. Voorzieningen waren opgezet voor een enorme bevolking die nooit kwam. Daardoor ontstonden leegstand, hoge kosten en een sfeer die door critici werd vergeleken met een ‘dorre Gazastrook’: veel ruimte, maar weinig leven.

De Botter in aanbouw, september 1982. Archieffoto: W. van Looij

Succes bleef uit

De kern van de fout zat in het idee dat je een complete stad kunt bouwen voordat de mensen er zijn. Lelystad werd ontwikkeld alsof succes gegarandeerd was. Toen dat uitbleef, werkte het stadsontwerp juist tegen: grote afstanden, weinig levendigheid en een sociaal klimaat dat moeilijk op gang kwam.

In Almere ging het anders

De belangrijkste les van Lelystad werd later toegepast in Almere. Daar kozen planners niet voor één groot, vast plan, maar voor kleinere kernen die stap voor stap konden groeien. De stad kon zich daardoor geleidelijk vormen rond echte bewoners in plaats van rondom verwachtingen.

Lelystad werd zo een waarschuwing: een stad moet niet alleen goed bedacht zijn, maar vooral aansluiten bij hoe mensen echt willen wonen.

 

Bronnen:

– ‘Hoe doorbreek je de vicieuze cirkel: er is niets en daarom komt er niemand?’ – Van droomstad tot dorre Gazastrook – de les van Lelystad, door Jan Fred van Wijnen (Vrij Nederland, jaargang 50, 8 juli 1989)

– ‘Lelystad’, Joris van Casteren, derde druk 2008, Prometheus

– ‘Een verdwaalde intellectueel’, Klaas Tammes, 2020, Prometheus

error: Content is protected !!