Deel 47 - Uit de polderklei Egbert Voerman

Dokter Balten en broeder Rebel: twee Lelystadse pioniers

Deel 47 gaat over twee pioniers op het gebied van de gezondheidszorg.

In het fotoalbum dat mijn ouders bijhielden tijdens mijn eerste levensjaren, zijn een krantenknipsel en een In Memoriam geplakt. Ze gaan over de op 19 januari 1972 door een noodlottig ongeval om het leven gekomen huisarts Jan Balten. Hij was ergens bij Swifterbant met zijn auto van de weg geraakt. Hij werd slechts 47 jaar oud en liet een vrouw en kinderen achter.

Een beminnelijke en geestige man

Dokter Balten was een van de pioniers op het gebied van de gezondheidszorg in Lelystad. Hij stond bekend als een beminnelijke en geestige man. Hij deed ook altijd zelf de bevallingen. Menig kindje dat in de beginperiode in Lelystad werd geboren, is door hem ‘gehaald’. Ik ben er daar één van, ‘bouwjaar’ 1969.

Zijn steun en toeverlaat

Jan Balten had carrière gemaakt als arts voor de Koninklijke Luchtmacht, maar vond dat hij te ver van zijn vak was afgedreven. Hij zag wel wat in het werken in de polder. Hij stelde echter als voorwaarde dat zijn steun en toeverlaat, broeder Rebel, met hem mee zou gaan. Rebel was een 49-jarige verpleger van Indonesische afkomst die ook nog in het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger (KNIL) had gediend en met Balten had samengewerkt op de vliegbasis Deelen.

Eind 1967 werd Balten door de Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders aangesteld als kamparts voor de bewoners van de arbeiderskampen die her en der over Oostelijk Flevoland verspreid lagen. Ook kreeg hij een vergunning om zich als huisarts in Lelystad te vestigen.

Balten en Rebel behoorden tot de eerste bewoners van Lelystad. Ze woonden op korte afstand van elkaar rond het gezondheidscentrum aan de Marderhoek.

De quiz-dokter

Jan Balten was een veelzijdig man met een brede interesse en een verbluffende kennis op allerlei gebied. ‘Met hem converseren betekende een boeiend en tegelijk gezellig gesprek’, staat in een In Memoriam na zijn dood in 1972. Dankzij zijn brede kennis schopte hij het in 1968 tot de laatste ronde van de Vara-quiz ‘Per seconde wijzer’. Het Parool interviewde hem vooraf en vroeg: ‘Hoe is het met de reacties in zo’n kleine plaats als Lelystad, waar iedereen iedereen kent?’ ‘De patiënten leven geweldig mee’, antwoordde Balten. ‘Vooral voor hen ben ik blij het zover in de quiz gebracht te hebben. Ook al val ik maandag af, dan is dat nog geen afgang. Was het in de eerste ronde al mis geweest dan hadden ze toch gedacht: Gut, gut, die moest ook zo nodig. Mijn oudste dochter (12) is nu ook gerustgesteld. Die was in het begin namelijk bang dat mijn patiënten zich na een mogelijk fiasco zouden gaan afvragen wat ik allemaal nog meer niet weet’.

Heel Lelystad stond op maandag 8 april 1968 achter ‘hun’ quiz-dokter. Bekwaam nam Balten de hindernissen van schaakmeesters en rampen, maar struikelde (ondanks het gebruik van twee jokers) over de aanvoerders van leger en vloot in de eerste wereldoorlog. Hij zag een bedrag van 4.450 gulden aan zijn neus voorbijgaan. In plaats daarvan nam hij vier boekenbonnen van 50 gulden elk mee naar huis. Hij toonde zich een goed verliezer.

Dokter Balten keek niet naar ‘eigen’ programma

Balten keek zelf niet naar ‘zijn’ programma, dat ongeveer een uur voor de uitzending was opgenomen. Meteen na de opname is hij teruggegaan naar de kraamvrouw in Lelystad, die hij -zoals hij voor de televisie vertelde- in de steek had moeten laten voor de opnamen. De vrouw heeft een kerngezonde zoon ter wereld gebracht.

Balten kon zich vanaf januari 1968 voltijds aan zijn taak als huisarts in de polder wijden. Broeder Rebel begon in dezelfde periode. Hij had als verpleger diverse functies: naast het werk op de ziekenwagen assisteerde hij de arts bij alle voorkomende werkzaamheden en deed ook wel kraamcontroles.

‘Geruststellen’ met een drieling

Toen mijn moeder, die vóór mij al vijf kinderen had gebaard (waaronder twee tweelingen), in 1969 bij een kraamcontrole te horen kreeg dat ze mogelijk zwanger was van een drieling, was ze toch wel even uit het lood geslagen. Broeder Rebel, die zelf een groot gezin had en een vaderlijke uitstraling, probeerde haar ‘gerust’ te stellen met de volgende woorden: ‘Ik heb er al vijftien, dan kunnen er bij jou ook nog wel een paar bij’.

Gelukkig voor mijn moeder, kreeg ze geen drieling maar één uit de kluiten gewassen zoon.